Quả dưa hấu - Nguồn gốc lâu đời

Khi nhắc đến nguồn gốc quả dưa hấu, một loại trái cây tươi được nhiều người yêu thích, thì người Việt Nam sẽ dễ liên tưởng đến câu chuyện của Mai An Tiêm. Chuyện kẻ về việc Mai An Tiêm đã bị đày lên hoang đảo và tìm có công tìm thấy được quả dưa hấu, sau này nó trở thành một loại trái cây Việt Nam được ưa chuộng rộng rãi.

Tuy nhiên, quả dưa hấu, theo những tài liệu trên thế giới, còn có thể có nguồn gốc cổ xưa hơn. Nhà văn nổi tiếng Mark Twain từng nói: thưởng thức món dưa hấu để biết được hương vị món ăn mà các thiên thần vẫn ăn (Nguyên văn tiếng Anh: “To taste a watermelon is to know what the angels eat”).

Dù vậy, các thiên thần có thể phải nhăn mặt nếu họ vô tình ăn phải tổ tiên hoang dã của dưa hấu — một giống trái cây có vị đắng với thịt cứng, màu xanh nhạt. Trên thực tế, quả dưa hấu chúng ta ăn ngày nay phải trải qua nhiều thế hệ lai tạo và chọn lọc.

dưa hấu - các loại trái cây nhập khẩu Leafsie

Quá trình này trải dài xuyên suốt nhiều nền văn hóa, nhiều quốc gia và thời đại, mới tạo ra loại trái cây tươi ngọt ngào hiện là một món ăn phổ biến trong thực đơn của nhiều gia đình. Phần lớn lịch sử hùng hồn này đã bị thất lạc vào thời cổ đại.

Tuy nhiên, ông Harry Paris, một nhà làm vườn, nhà văn hóa tại Tổ chức Nghiên cứu Nông nghiệp ở Israel, đã dành nhiều năm để thu thập các manh mối. Các manh mối này bao gồm đồ tạo tác trong các ngôi mộ Ai Cập các văn bản tiếng Do Thái cổ cũng như các hình minh họa thời trung cổ.

Nhờ quá trình miệt mài và kiên trì thu thập các bằng chứng lịch sử này, ông đã có thể ghi chép lại lịch sử và sự biến đổi đáng kinh ngạc của trái dưa hấu trong suốt 5.000 năm.

 

1. Nguồn gốc sâu xa – tổ tiên của dưa hấu

Các nhà khoa học đều đồng tình rằng tổ tiên của dưa hấu được trồng ở châu Phi trước khi lan rộng về phía bắc sang các nước Địa Trung Hải rồi sau đó đến các khu vực khác của châu Âu. Nhưng sự đồng thuận của các nhà khoa học họ chỉ dừng ở đó.

Tổ tiên của quả dưa hấu ngày nay được trồng ở Tây Phi, Nam Phi hay Đông Bắc Châu Phi? Các các giả thuyết, theo nghĩ đen, đều rải khắp trên bản đồ. Ông Paris cho biết: “Lịch sử đã mất đi sự nguyê bản ngay từ đầu”. Ông chỉ trích các thế hệ nhà phân loại học, kéo dài từ thế kỷ 18, những người đã tiến hành phân loại dưa một cách vô ích.

Kể cả tên của loại dưa hấu hiện đại: Citrullus lanatus - cũng không chính xác. Trong tiếng Latin, Lanatus có nghĩa là "nhiều lông". Ban đầu đây tên gọi của giống dưa citron phủ lông tơ (Cirtrullus amarus).

Dưa citron mọc ở miền nam châu Phi. Loại dưa hấu này là giả thuyết phổ biến cho tổ tiên của trái dưa hấu. Tuy nhiên Paris không đồng tình với giả thuyết này. 

Ông tìm thấy các bằng chứng cho thấy người Ai Cập đã bắt đầu trồng dưa hấu vào thời kỳ đây khoảng 4.000 năm. Thời điểm này có trước cả nền nông nghiệp ở miền Nam châu Phi.

Một ứng viên khác là dưa lê egusi có nguồn gốc ở miền tây châu Phi. Paris lại hoài nghi về giả thuyết này. Dưa egusis là loại trái cây được trồng để lấy hạt ăn được chứ không phải lấy thịt ăn. Phần hạt này là không ai muốn ăn của quả dưa hấu ngày nay.

Nhà làm vườn, nhà văn hóa này rằng tổ tiên thực sự của dưa hấu hiện đại là quả dưa bản địa ở đông bắc châu Phi: citrullus lanatus var. “Vì sao phải di chuyển đến tận miền Tây châu Phi, khi những quả dưa hấu này vẫn mọc hoang trên sa mạc của Sudan và Ai Cập đến tận ngày nay?” Paris nói.

dưa hấu - trái cây nhập khẩu Leafsie

Năm 1705, chủ đồn điền Robert Beverley mô tả dưa hấu là “rất ngon và rất dễ chịu đối với Vị giác, cũng như đối với Mắt; có Vỏ màu xanh lục sống động...”

2. Một loại trái cây của các vua Pharaon

Con người đã và đang ăn món dưa hấu qua nhiều thiên niên kỷ. Một bằng chứng cho tuyên bố này là việc các nhà khảo cổ học đã tìm thấy những bức tranh vẽ dưa hấu cũng như như hạt giống đã được tìm thấy trong các ngôi mộ Ai Cập được xây dựng cách đây hơn 4.000 năm, bao gồm cả mộ của Vua Tuts.

Ngoài ra, người ta cũng tìm thấy hạt dưa hấu, cùng với tàn tích của các loại trái cây tươi khác, tại một khu định cư ở Libya có tuổi thọ vào khoảng 5.000 năm.

Đặc biệt, trong một bức tranh lăng mộ nổi bật. Quả dưa hấu được thể hiện trong ảnh không có hình dạng tròn như quả dại. Thay vào đó, quả dưa có hình dạng thuôn dài quen thuộc của quả dưa hấu ngày nay, cho thấy rằng nó là một giống được con người trồng.

Một câu hỏi được đặt ra là nguyên nhân người Ai Cập lại bắt đầu trồng dưa hấu. Quả dưa lúc bấy giờ cứng và không ngon, vị nhạt hoặc đắng. Theo Paris, câu trả lời nằm trong tên của trái cây: nước (dưa hấu tiếng Anh là “watermelon”, trong đó “water” có nghĩa là nước, còn “melon” có nghĩ là dưa).

Không như các loại trái cây khác, dưa hấu có thể bảo quản được trong nhiều tuần hoặc thậm chí vài tháng nếu được giữ ở nơi râm mát. Vào năm 1924, một phóng viên kênh National Geographic khi đến thăm Sudan đã thấy dưa hấu được thu gom và bảo quản theo cách này trong mùa khô, khi chúng được vò định kỳ để lấy nước.

Ông Paris cho rằng người Ai Cập cũng bị hấp dẫn bởi loại trái cây tươi này vì lý do tương tự. Ông cho biết thêm, đó cũng là lý do tại sao các nhà khảo cổ học lại tìm thấy tàn tích của dưa hấu trong các ngôi mộ của nhưng vị vua Ai Cập. "Các vị pharaon Ai Cập này, sau cái chết họ còn cả một hành trình dài phía trước. Và họ cần một nguồn nước — và nguồn nước đó sẽ đến từ đâu?" ông nói.

Khi người Ai Cập bắt đầu trồng dưa hấu, Paris cho rằng mùi vị là đặc điểm đầu tiên họ tìm cách thay đổi ở quả dưa. Chỉ một gen trội chịu trách nhiệm tạo ra hương vị đắng, vì vậy sẽ tương đối dễ dàng để nhân giống nó ra khỏi quần thể.

Tiếp đó, những người trồng dưa bắt đầu quá trình thử nghiệm, lai tạo có chọn lọc để tìm các đặc điểm khác. Bức tranh trong lăng mộ có hình quả dưa thuôn dài, được vẽ nằm trên đĩa thức ăn, là một đầu mối về sự biến đổi của quả dưa so với lúc ban đầu. Vì nó được thường được ăn tươi, nó phải đủ mềm để cắt và ăn.

Phần thịt cứng và cần phải giã nát thành cùi nhiều nước đã không còn nữa. Nhưng dù khi quả dưa lúc bấy giờ không còn cứng và đắng, nó vẫn chưa phải là quả dưa hấu ngọt ngào mà chúng ta thưởng thức ngày nay.

dưa hấu - các loại trái cây nhập khẩu Leafsie

3. Hành trình ra thế giới

Sau năm 2000 trước Công nguyên, cần phải tìm đến sách y học, du lịch, công thức nấu ăn và văn bản tôn giáo để lần theo dấu vết lịch sử của quả dưa hấu. Bằng cách tiếp tục nghiên cứu và so sánh các mô tả từ một số nguồn, Paris đã có thể suy ra các tên cổ xưa của dưa hấu và theo dõi nhiều công dụng của nó.

Các bản ghi chép từ năm 400 trước Công nguyên. đến năm 500 sau Công nguyên chỉ ra rằng hành trình của dưa hấu lan rộng từ khu vực đông bắc châu Phi đến các nước Địa Trung Hải. Theo suy đoán của Paris, ngoài lý do thương mại, sự lan rộng của dưa hấu còn nhờ vào vai trò độc đáo của nó như một nguồn cung cấp nước ngọt tự nhiên cho những chuyến đi dài.

Tên Hy Lạp cổ đại của dưa hấu là pepon. Các bác sĩ, bao gồm cả Hippocrates và Dioscorides, ca ngợi nhiều đặc tính có công dụng chữa bệnh của nó. Dưa hấu được kê đơn như một loại thuốc lợi tiểu. Ngoài ra, nó còn có công dụng điều trị cho trẻ em bị say nắng bằng cách đặt phần vỏ mát và ướt lên đầu chúng.

Pliny the Elder, nhà tự nhiên học người La Mã, cũng là một fan hâm mộ. Trong cuốn từ điển bách khoa thế kỷ đầu tiên của ông, Historia Naturalis, pepon (quả dưa hấu) được miêu tả như một chất làm lạnh cực chất - một loại thực phẩm có khả năng làm mát cực kỳ hiệu quả.

Theo Paris, tên Do Thái cổ (Hebrew) của dưa hấu là Aaattihim. Ông đã tìm thấy rất nhiều manh mối trong ba bộ luật Do Thái được biên soạn cách đây hàng thiên niên kỷ ở Israel: Mishnah, Tosefta và Jerusalem Talmud. “Các giáo sĩ Do Thái thời bấy giờ dành thời gian ra ngoài với dân chúng. Họ có hiểu biết về nông nghiệp."

dưa hấu - các loại trái cây nhập khẩu Leafsie

Các văn bản về tiền thập phân – quy định bắt buộc dành một phần hoa màu cho các linh mục và người nghèo - đặc biệt có chứa nhiều thông tin. Ví dụ, nông dân được hướng dẫn xếp avatttihim ra từng quả thay vì chồng lên nhau. Đó là dấu hiệu chính cho thấy quả avattihim là dưa hấu, vì vỏ nổi tiếng là dễ vỡ.

Khám phá thú vị nhất trong các tác phẩm tiếng Do Thái là một bài viết được tạo ra vào khoảng năm 200 sau Công nguyên, đặt dưa hấu đã chín vào cùng loại với nho, sung, và lựu.

Điểm chung của tất cả những loại trái cây này là gì? Chúng đều có vị ngọt. Đến thế kỷ thứ ba, dưa hấu đã từ một loài cây trồng ở sa mạc trở thành món tráng miệng được yêu thích. Và nếu dưa hấu ngọt có mặt ở Israel, chúng cũng có khả năng du hành khắp vùng Địa Trung Hải.

4. Nếm quả ngọt

Các ghi chép vào thời đó mô tả những quả dưa hấu chín có phần ruột hơi vàng. Một bức tranh khảm thời Byzantine ở Israel, vào khoảng năm 425 sau Công nguyên, phát họa hình ảnh trông có vẻ như là một quả dưa hấu đượccắt ra với thịt màu vàng cam.

dưa hấu - các loại trái cây nhập khẩu Leafsie

Do lai tạo chọn lọc, thịt của dưa hấu từ từ đổi màu. Gien tạo màu đỏ được ghép nối với gien quyết định hàm lượng đường. (Ảnh từ thư viện ảnh Niday, Alamy)

Những năm sau đó, dưa hấu biến đổi màu đỏ quen thuộc. Đó là do gien tạo màu đỏ kết hợp với gien quyết định hàm lượng đường. Khi dưa hấu được lai tạo theo hướng khiến chúng trở nên ngọt hơn, bên trong của chúng dần dần đổi màu.

Những bản phác thảo màu đầu tiên của quả dưa hấu ruột đỏ, ngọt lịm ở châu Âu có thể được tìm thấy trong Tacuinum Sanitatis, một bản thảo thời Trung cổ.Tacuinum Sanitatis phong phú về hình ảnh làm vườn. Một số hình minh họa mô tả quả dưa hấu sọc xanh có hình thuôn dài đặc biệt đang được thu hoạch và bán, với một vài vết cắt để lộ bên trong màu đỏ.

Trong bản thảo còn có một cảnh miêu tả một người nông dân, vẻ mặt vui vẻ khi anh ta uống hết một đầu của quả dưa. Cuối cùng, chúng ta đã có một loại trái cây được xem như món ăn của các thiên thần. Ngày nay, có khoảng 100 triệu tấn dưa hấu được trồng và thu hoạch hàng năm trên toàn thế giới.

Như vậy là chúng ta đã khám phá một hành trình lịch sử dài của quả dưa hấu. Để có được quả dưa hấu ngon ngọt mà chúng ta được thưởng thức ngày hôm nay, các giống dưa hấu đã phải trả qua 5,000 năm lịch sử cải tạo và biến đổi có sự tham gia của con người, bao gồm các nhà làm vườn, thực vật học và các nhà khoa học.

Leafsie mong rằng bài viết này có thể đem lại những thông tin bổ ích cho các bạn về loại trái cây tươi mà mình yêu thích. Để mua dưa hấu sạch cũng như các loại trái cây sạch khác các bạn có thể đến các siêu thị hoặc các cửa hàng trái cây uy tín như Leafise nhé.

Chúc các bạn một ngày vui vẻ!

>> Xem thêm: CÁC GIỐNG DÂU TÂY TRÊN THỊ TRƯỜNG VIỆT NAM VÀ THẾ GIỚI

Nguồn tham khảo: https://www.nationalgeographic.com/

http://www.vegetablefacts.net/

Bình luận

Danh sách bình luận

Bình luận của bạn sẽ được duyệt trước khi đăng lên
Facebook chat